اتحاديه اروپا: تحريم ها عليه ايران و توهم جهان اروپا محور

پس از تصويب دور چهارم تحريم هاي شوراي امنيت سازمان ملل، سران کشورهاي اروپايي، در روز بيست و هفتم خرداد ماه تصميم گرفتند تا تحريم هاي ديگري را خارج از چارچوب قطعنامه ي 1929 بر جمهوري اسلامي ايران اعمال نمايند.
اين تحريم ها که روز دوشنبه از سوي وزراي خارجه شوراي اروپا تصويب شد با فراتر رفتن از محدوده اقدامات ضد ايراني شوراي امنيت در پي اعمال محدوديت در سرمايه گذاريهاي مربوط به بخش نفت و گاز و صنايع پالايشگاهي است که دامنه آن به بانکداري، کشتيراني، ترابري هوايي، بيمه و صدور رواديد نيز گسترش مي يابد.
مقامات اروپايي هدف خود از تشديد تحريم ها را تلاش براي آنچه که تغيير رفتار جمهوري اسلامي در موضوع هسته اي ناميده اند اعلام کرده اند.
اين در حالي است که در جلسه امروز شوراي وزيران خارجه اين اتحاديه همچنين موضوع درخواست «کاترين اشتون» مسئول سياست خارجي اين اتحاديه براي پي گيري مذاکرات 1+5 نيز در جلسه امروز در دستور کار قرار گرفت.
** اتحاديه اروپا و اعاده حيثيت سياسي
....................................................
گرچه جمهوري اسلامي ايران همواره تاکيد داشته است که تحريمهاي سازمان ملل فاقد وجاهت قانوني است اما به نظر مي رسد اقدام موازي اتحاديه اروپا بيش و پيش از آنکه زمينه اي براي تقويت اقدامات قبلي اين شورا عليه برنامه هاي صلح آميز هسته اي ايران باشد دستاويزي براي مطرح کردن جايگاه خود در عرصه معادلات بين المللي است.
به ويژه آنکه پس از حضور برزيل و ترکيه به عنوان دو وزنه جديد در مذاکرات هسته اي ايران اتحاديه اروپا که نقش خود را بيش از پيش کمرنگ شده مي داند به دنبال اعاده حيثيت سياسي است.
اين ايده به ويژه با توجه به تصويب همزمان تشديد تحريمها عليه ايران و نيز پيگيري درخواست خانم اشتون براي مذاکرات گروه 1+5 تقويت مي شود.
از سويي ديگر به نظر مي رسد بازخورد منفي رهبري ائتلاف ضد ايراني توسط آمريکا به ويژه در کشورهاي مستقل موجب شده است که واشينگتن، بروکسل را سپر بلاي اين بازخورد منفي کند.
**سابقه ي تحريم هاي اروپايي
...........................................
پس از قطع روابط جمهوري اسلامي ايران و آمريکا و به دنبال تسخير لانه ي جاسوسي، براثر فشارهاي سنگين واشنگتن بر متحدان اروپايي خود، دولت‌هاي عضو جامعه اروپايي ناچار شدند به حمايت از آمريکا اقداماتي را عليه ايران به اجرا درآورند.
در ماه مه 1980 شوراي وزيران جامعه اروپايي ايران را تحريم اقتصادي نمود و به جز مواد غذايي و دارويي، صدور هر نوع کالايي را به ايران از سوي کشورهاي عضو ممنوع اعلام کرد که اين تحريم، با بازگشت ديپلمات هاي آمريکايي در ژانويه 1981 لغو شد.
در جريان جنگ تحميلي عراق عليه ايران نيز بيشتر کشورهاي اروپايي در هماهنگي با ايالات متحده از يک سو به تجهيز و حمايت از رژيم بعثي عراق پرداخته و از سوي ديگر با تمامي امکانات سياسي، اقتصادي و رسانه اي خود سعي در تضعيف مواضع جمهوري اسلامي ايران داشتند.
تحريم هاي تسليحاتي جمهوري اسلامي ايران در کنار اهداي توپ ها و جنگنده هاي به رژيم عراق براي حمله به بنادر و سکوهاي نفتي ايران، تحويل کمک هاي تسليحاتي و شيميايي انگليس زير پوشش ارسال مواد غذايي و کشاورزي و کمک هاي آلمان براي تجهيز عراق به سلاح هاي شيميايي وهزاران اقدام حمايتي ديگر از رژيم بعثي، نمونه اي از مواضع مغرضانه کشورهاي بزرگ اروپايي در قبال نظام نوخاسته سياسي در ايران بوده است.
در ادامه، موضوعاتي مانند مساله ي سلمان رشدي و ميکونوس نيز موجب شد تا دور جديدي از تحريم ها، تهديد ها و موضع گيري هاي منفي از سوي اروپا متوجه جمهوري اسلامي ايران گردد. گذشته از اين؛ اتهامات حقوق بشري همواره به عنوان حربه اي براي اعمال فشار بر کشورمان از سوي کشورهاي اروپايي به کار رفته است.
اگرچه اروپا در طول سال هاي پس از وقوع انقلاب هرگز مواضع تقابل جويانه خود را نسبت به جمهوري اسلامي ايران به صورت جدي تغيير نداده، اما همواره از کوچکترين فرصت ها براي تعديل مواضع و رويکرد هاي يکجانبه خود در جهت کسب منافع اقتصادي بيشينه در کشورمان بهره جسته است.

** تقابل با ايران تجربه شکست خورده
...................................................
تجربيات پيشين روابط با اروپا نشان داده که کشورهاي جامعه ي اروپايي نه مي توانند از سياست غير منعطف و تکسوگرايانه ي آمريکا در برخورد با کشورهاي مستقل دوري کنند و نه اينکه از منافع حاصل از روابط تجاري و اقتصادي با کشوري چون جمهوري اسلامي ايران چشم پوشي نمايند.
بازگشت سفيران اتحاديه اروپايي به تهران پس از ماجراي دادگاه ميکونوس با رعايت و تن دادن به خواست ها و شروط جمهوري اسلامي در سال 1376 و تبديل لحن اين کشورها از
گفتگوهاي انتقادي دهه 70 به گفتگوهاي فراگير و سازنده دهه 80 نمونه اي از رفتار اروپايي ها در برابر جمهوري اسلامي ايران است که بر مبناي درک شرايط روي داده است.

**دستاورد هاي تحريم براي اروپا
............................................
طي نزديک به سي سالي که از وقوع انقلاب اسلامي در ايران مي گذرد، ادبيات تحريم در انواع مختلف با چاشني تهديد، به ادبيات عمومي غرب در قبال جمهوري اسلامي ايران تبديل شده است.
پس از قطع پايه هاي نفوذ و استيلاي ايالات متحده آمريکا در ايران در سال 1357 تاکنون اين کشور تلاش خود را به استفاده از تمامي ابزار هاي ممکن براي تغيير در راهبردها و رويکردهاي نظام جديد سياسي ايران معطوف داشته است.
استفاده از ابزارهايي که متحدان اروپايي در اختيار آمريکا قرار مي دهند نيز در اين راستا از نگاه واشينگن دور نمانده است. با اين تفاوت که در دوره هاي گذشته همسويي کشورهاي اروپايي با آمريکا با اکراه اين کشورها همراه بوده، اما به نظر مي رسد در شرايط کنوني اروپا قصد دارد با گام گذاشتن، فراتر از تحريم هاي آمريکايي 1929، گوي سبقت را در اعمال فشار بر ايران از رقيب و شريک ديرينه اش بربايد.
اتحاديه اروپا در حالي تحريم هاي خود را به تصويب رساند که جمهوري اسلامي ايران با افزايش صد درصدي صادرات نفت خام به اتحاديه در چهار ماه نخست سال ميلادي جاري با صدور 800 هزار بشکه در روز، به پنجمين کشور تامين کننده ي نفت اروپا بدل گشته است.
حجم مبادلات تجاري ابران و اروپا در سال گذشته بيش از چهارده ميليارد يورو بوده است و هم اکنون شرکت هاي بزرگ اروپايي نظير« شل» و«تووتال» در کنار شرکت هاي تازه پايي چون « پلي بازل» سوييس و «بايرن گاز »آلمان با صنايع نفتي و گازي ايران يعني هدف اصلي تحريم هاي اخير اروپايي داراي قراردادهاي عمده فني و تجاري هستند.
مرکز آمار اتحاديه اروپا در گزارش سال گذشته خود، ايران که دومين توليد کننده نفت اوپک است را به عنوان يکي از مهمترين و پرکشش ترين بازارهاي آسياي غربي براي توليدات اروپايي معرفي کرده است.
چشم دوختن کشورهاي عضو اتحاديه به خط لوله گاز نابوکو و خط لوله تفليس-باکو-جيحان براي رفع وابستگي به منابع انرژي روسيه، نشانگر نگراني هميشگي اروپا براي تامين انرژي است. همچنين وابستگي به منابع انرژي خاورميانه و جايگاه ژئوپليتيکي ايران در منطقه (با چاشني امنيت) عاملي است که جايگاه ايران در زمينه ي تامين انرژي اروپا را به جايگاهي غير قابل تزلزل مبدل ساخته است.
حال بايد به انتظار نشست تا و متظر بود که اروپايي چه زماني معناي هشدار وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران نسبت به تبعات اين اقدام را درخواهند يافت.
آن چه مشخص است اينکه بروز چالش در روابط با دومين دارنده ذخاير گازي و سومين کشور بزرگ دارنده ي منابع نفتي در دنيايي که حيات اقتصادي آن وابسته به انرژي است تا حد زيادي با مولفه هاي واقع گرايي، عقلانيت و آينده نگري فاصله دارد.
علاوه بر اينکه موقعيت جمهوري اسلامي ايران در زمينه ي جغرافياي سياسي و راهبردي، در تغيير روندها و جريانات آينده ي بين المللي، دست سياستگذاران اين کشور را در سطح تعيين کننده اي باز مي گذارد.

** تحريم و بديهيات هزينه و فايده
.............................................
همان گونه که پيشتر بيان شد يکي از دلايل اصرار اتحاديه اروپا بر تصويب تحريم هاي ضد ايراني نشان دادن جايگاه در حال اعاده ي اروپا در مسائل بين المللي است، در صورتي که به نظر مي رسد رهبران اروپايي براي دستيابي به اين استراتژي دچار اشتباهات تاکتيکي شده اند.
به جرات مي توان گفت که تحمل وزن اقدامات فراتر از عرف بين المللي آمريکا در تهديد و تحريم کشورهاي مستقل و محروم شدن از مزاياي چشمگير تجاري و اقتصادي روابط با جمهوري اسلامي ايران، تنها دستاورد اروپايي تحريم هاي اخير است.
تجربه نشان داده است که آمريکا همواره نگاهي ابزاري به کشورهاي اروپايي داشته است.
در جريان جنگ خليج فارس عليه عراق، در حالي که کشورهاي اروپايي در همسويي با آمريکا به دنبال کسب منافع و اهداف خود در خاورميانه بودند، آمريکا تمامي منافع مربوط به منابع انرژي منطقه را به نفع خود مصادره کرد و به جز انگلستان هيچ کدام از متحدان آمريکا از خوان گسترده منابع نفتي کشورهايي چون عراق و کويت بهره مند نشدند.
اين امر نشان داد آمريکا هر کجا که لازم باشد از اتحاديه ي اروپايي براي پيشبرد خواست هاي خود استفاده مي کند.
روشن است که موضوع هسته ايران نيز در سال هاي اخير بهانه اي براي بازي فعال تر اروپا در مسائل روز بين الملل بوده است اما اشتباه تاکتيکي که در گرايش اروپاگرايانه ي رهبران اتحاديه و دوري از سياست هاي آتلانتيک گرايانه وجود دارد در همين جا مشخص مي شود.
زيرا سران اتحاديه که خواستار رفع دغدغه هاي مربوط به صلح و امنيت اروپا به دور از سايه سنگين آمريکا هستند تلاش مي کنند با ژست قاطع درباره برنامه هاي هسته اي جمهوري اسلامي ايران بازتعريف جديدي از نقش اروپا در نظام نوين تامين کننده صلح و امنيت جهاني ارايه دهند.
درحالي که تصميم اخير اتحاديه اروپايي در تشديد تحريمها چيزي جز دنباله روي محض از آمريکا و بازگشت به خانه ي اول نيست.
به نظر مي رسد در ادامه، مقامات اروپايي با توجه به تجربيات سي سال گذشته با تجديد نظر در تحريم هاي به اصطلاح هوشمندي که براي متاثر ساختن و وارد آوردن فشار بر زندگي نزديک به هفتاد ميليون ايراني پردازش شده است، باز هم با دست خود بر اشتباه بودن سياست هايشان مهر تاييدي زنند.
تحقيق**م.م.ک**1567

published:29/07/2010 08:52 GMT